Państwowa Ochrona Przyrody Republiki Słowackiej Zarząd Jaskiń Słowackich
Štátna ochrana prírody
SlovenskyEnglishDeutschMagyarulPolski

Naj o jaskiniach

Kras i jaskinie na Słowacji – Wybór z faktograficznych informacji

Rodzaje obszarów  krasowych

DomicaTereny krasowe na Słowacji zajmują obszar o powierzchni 2700 km2. Są zróżnicowane pod względem budowy geologicznej, warunków gemorfologicznych i współczesnych warunków klimatycznych. Przykładem krasu wyżynnego i górskiego rozwiniętego w środkowoeuropejskiej umiarkowanej strefie klimatycznej są Słowacki Kras, Kras Murański i Słowacki Raj, Galmus, Tatry Niskie, Wielka Fatra, Góry Strażowskie i Małe Karpaty, a także zjawiska krasowe rozwinięte w słowackiej części geologicznej struktury zwanej pienińskim pasem skałkowym (Vršatské bradlá, Pieniny). Przykładem krasu wysokogórskiego jest kras Czerwonych Wierchów w Tatrach Zachodnich, fragmentów Tatr Wysokich i Tatr Bielskich. Zjawiska krasowe rozwinięte w trawertynowych kopcach i kaskadach znajdują się zarówno w obszarach górskich jak i w kotlinach (Dreveník, Bojnice, Bešeniowa). W kotlinach rozwinięty jest także kras izolowanych gór zwanych twardzielcami. Szczególne znaczenie ma tzw. Kryptokras  związany z soczewkami wapieni krystalicznych występującymi w obrębie skał nieprzepuszczalnych (Revúcka vrchovina).

Ilość jaskiń, obszary z największą liczbą jaskiń

Na Słowacji znajduje się ponad 7100 jaskiń,  łącznie z krótszymi jaskiniami zwisającego charakteru. Najwięcej zaregistrowanych jaskiń jest w Słowackim Krasie, Tatrach Niskich i Krasie Spisko-Gemerskim ( Słowacki Raj, Kras Murański ), Wielka Fatra, Tatry Zachodnie, Wysokie i Bielskie.

W jakich skałach wytworzyły się jaskinie?

Nasze jaskinie wytworzyły się szczególnie w drugorzędowych wapieniach pochodzących ze średniego triasu, mniej w trawertynach, a niekiedy i w innych rozpuszczalnych skałach. Ponad 180 jaskiń jest wytworzonych w niekrasowych skałach ( andezyty, bazalty i tufy bazaltowe, piaskowce, krzemieńce, granity, łupki, krzemień).

Jakie procesy przyrodnicze wytworzyły jaskinie?

Z punktu widzenia genezy pojawiają się różnorodne rodzaje jaskiń. Syngenetyczne jaskinie wytworzone razem ze skałą, przedstawiają trawertynowe kraterowe jaskinie, jaskinie trawertynowych konstruktywnych wodospadów, wulkaniczno - ekshalacyjne i wulkaniczno - eksplozyjne jaskinie. Epigenetyczne jaskinie, wytworzone geomorfologicznym procesem po powstaniu skały, przedstawiają korozyjne, korozyjno-zawaliskowe, fluwiokrasowe ( korozyjno-erozyjne), fluwiokrasowo-zawaliskowe, szczelinowe, szczelinowo – zawaliskowe, szczelinowo – korozyjne, rumowiskowe, wywietrzone jaskinie i inne.

Najdłuższe i najgłębsze jaskinie

Najdłuższy jest Demianowski System Jaskiniowy, który wynosi 41 km. Składa się z Jaskini Pustej, Demianowskiej Jaskini Wolności, Jaskini Vyvieranie, Demianowskiej Jaskini Pokoju, Demianowskiej Jaskini Lodowej oraz innych mniej znaczących jaskiń. Najgłębsze są jaskinie Hipmanowe (Starý hrad, Večná robota) na Krakovej holi w  Tatrach Niskich, których głębokość wynosi 495 m.

Najdłuższe jaskinie (stan do 1.4.2010 - Sprawozdanie SSS, 1/2010)

Kolejność Nazwa Położenie Długość
1 Demianowski System Jaskiniowy Tatry Niskie 41 133 m
2 Księżycowy cień Tatry Wysokie 31 840 m
3 Jaskinia Strateńska - Psie diery Słowacki Raj 22 264 m
4 Jaskinia Martwych Nietoperzy Tatry Niskie 21 042 m
5 Sztefanova Tatry Niskie 14 740 m
6 Jaskinia Zlomisk Tatry Niskie 10 668 m
7 Jaworzynka Tatry Wysokie 9 335 m
8 Jaskinie Hipmanove Tatry Niskie 7 554 m
9 Skalistý potok Słowacki Kras 7 107 m
10 Domica – Diabłowa Dziura Słowacki Kras 5 368 m

Najgłębsze jaskinie (stan do 31.3.2010- Sprawozdanie SSS 1/2010)

Kolejność Nazwa Położenie Głębokość / wysokość n.p.m
1 Jaskinie Hipmanove Tatry Niskie 495 m
2 Księżycowy cień Tatry Wysokie 451 m
3 Jaworzynka Tatry Wysokie 374 m
4 Skalisty potok Słowacki Kras 336 m
5 Jaskinia Martwych Nietoperzy Tatry Niskie 324 m
6 Przepaść Jaworowa Tatry Niskie 313 m
7 Jaskinia w Zaskoczy – Na Przednich Tatry Niskie 284 m
8 Czarnogórski System Jaskiniowy Tatry Wysokie 232 m
9 Przepaść Kunia Słowacki Kras 203 m
10 Demianowski System Jaskiniowy Tatry Niskie 201 m
11 Przepaść Tristarska Tatry Bielskie 201 m

Najdłuższą trawertynową jaskinią jest Szczelinowa Jaskinia Pleky (Puklinová jaskyňa Pleky), która znajduje się na Dreveniku w Kotlinie Hornadskiej i osiąga długość 100 m. Najdłuższą jaskinią bradloveho pasma jest Jaskinia Aksamitka ( 330 m) w Pieninach. Najdłuższą pseudokrasową jaskinią jest Jaskinia pod Spiską ( 740 m) w piaskowcach Levoczskich Wierchów.

Najwyżej i najniżej położone jaskinie

Najwyżej położone jaskinie znajdują się w Czerwonych Wierchach w Tatrach Zachodnich. W wysokości od 2077 do 2080 m n. p. m.  znajduje się przepaść Wyszna Kresanica i następne trzy mniejsze jaskinie. Największą jaskinią z wejściem  w wysokości nad 2000 m n. p. m. jest Nowa Kresanica o długości około  820 m i głębokości 183 m. W podziemnym złożu magnezytowym w Podreczanach przy Luczeńcu jest udokumentowana krasowa kawerna na poziomie 120 m n.p.m. Najniżej położoną jaskinię stwierdzono w podziemnym złożu magnezytów w Bankove niedaleko Koszyc podczas wydobywania magnezytu. Jest ona usytuowana na poziomie 50 m n. p. m.

Skrajne jaskinie według stron świata

Najbardziej wysuniętą na zachód jaskinią jest Jaskinia Abrazna w części Devinskiej Małych Karpat, która została utworzona przez morze w trzeciorzędzie. Na wschodzie najbardziej wysunięta jest Jaskinia Dakova i Pustajova położona w piaskowcach Bukovskich Wierchów na terenie Parku Narodowego Poloniny. Najbardziej wysunięte na północ są jaskinie wytworzone w piaskowcach Góry Babiej. Na południe najbardziej wysunięte są jaskinie utworzone w wulkanoklastycznych skałach Burdy między ujściem Hrona i Ipla do Dunaju.

Największy podziemny obszar

Największa znana jaskiniowa sala o objętości 79 017 m3 nazywa się Komora Baśniowa (Rozprávkový dóm) i znajduje się w Jaskini Strateńskiej. Ma długość 192 m, średnią szerokość 46 m, średnią wysokość 11m, powierzchnię 9040 m3. Drugim największym podziemnym obszarem jest Komora Bystricka ( objętość 52 000 m3, wysokość 40 m) w Jaskini Martwych Nietoperzy w Krasie Ďumbierskom.

Zadziwiające formy sintrowej ornamentyki jaskiń

Jaskinia GombaseckaNajwiększy stalagmit o wysokości 32,6 m znajduje się w Jaskini Krasnogórskiej w północnej części Płaskowyżu Silickiego w Słowackim Krasie. Jaskinia Domica jest jedną z najsłynniejszych jaskiń na świecie pod względem ilości i różnorodności tarcz i bębnów naciekowych. Jaskinia Gombasecka słynie z zwisających ze stropu cienkich, pustych w środku rurek. Największe nacieki białego, miękkiego mleka wapiennego - sintru występują w Jaskini Harmaneckiej.

Lodowe jaskinie

Trwałe albo okresowe nagromadzenia lodu obserwujemy w więcej jak 60 jaskiniach. Cztery z nich są utworzone w trawertynie a cztery w niekrasowych skałach .Większość z nich znajduje się na terenach o górskim chłodnym, zimnym i bardzo zimnym klimacie (ok. 84,8 %).

Największa objętość  lodu

Dobszyńska Jaskinia LodowaNajwiększą objętość lodu stwierdzono w Dobszyńskiej Jaskini Lodowej (110 100 m3), która należy do najcenniejszych jaskiń lodowych na świecie. Ze względu na znane wysokogórskie lodowe jaskinie Eisriesenwelt a Dachstein-Rieseneishöhle v austriackich Alpách czy Jaskini Scărişoara v rumunskim pogórzu Bihor, w których lód znajduje się na wysokości 1100 aż 1120 m n. m., ogromne zlodowacenie Dobszyńskiej Jaskini Lodowej już tysiące lat znajduje się na wysokości tylko 920 – 950 m n.p.m.

Inne znaczące jaskinie lodowe to Demianowska Jaskinia Lodowa, Wielka Lodowa Przepaść na Ohništi w Tatrach Niskich, Lodowa Przepaść w Czerwonych Wierchach oraz inne. Z trwałym nagromadzeniem lodu najniżej usytuowaną jaskinią lodową  jest Ladnica Silicka ( Silická ľadnica), której otwór znajduje się na wysokości 503 m n. p. m. na Płaskowyżu Silickim w Słowackim Krasie.

Jaskinie z aragonitową szatą naciekową

Najbardziej znacząca jest kryptokrasowa Ochtińská Jaskinia Aragonitowa na obszarze Revúckej vrchoviny na zboczu góry Hradok, która była przypadkowo odkryta w 1954 roku podczas drążenia geologicznej sztolni badawczej. Dzięki bogatej i różnorodnej formie szaty naciekowej stawia się do poziomu najcenniejszych aragonitowych jaskiń na świecie.

Największy troglobiont – prawdziwe jaskiniowe zwierzę

Największy troglobiont – prawdziwe jaskiniowe zwierzęW  środowisku jaskiniowym ze specyficznymi warunkami ekologicznymi pojawiają się liczne endemity oraz relikty fauny wodnej i lądowej. Największy troglobiont – prawdziwe jaskiniowe zwierzę - znalazło się u nas w Jaskini Gombaseckiej a później w Domici. Ślepego krocionoga z rodzaju Typhloiulus sp. ( długość ciała 26 mm, średnica ciała 1,1 mm, 77 członów tułowia i 147 par nóg ) uważamy za pierwszego troglobiontycznego wieloszczeta stwierdzonego na Słowacji. Jest on także posiadającym największą ilość nóg zwierzęciem Słowacji, nawet biorąc pod uwagę powierzchniowe wieloszczety i stawonogi.

Najwięcej gatunków nietoperzy

Najwięcej gatunków nietoperzyW jaskiniach Skały Jasovskiej w Medzevskiej pahorkatinie stwierdzono aż 19 gatunków nietoperzy przebywających na jednym jaskiniowym terenie na Słowacji. W jaskiniowym systemie Diabłowa Dziura – Domica w Słowackim Krasie zaobserwowano 16 gatunków nietoperzy.

Znaleziska kości

Znaleziska kościBogatymi znaleziskami kości (kości plejstoceńskich kręgowców) wyróżniają się Jaskinia Niedźwiedzia i Jaskinia Psie Dziury w Raju Słowackim, Jaskinia Niedźwiedzia w Dolinie Janskiej w Tatrach Niskich, Jaskinia Niedźwiedzia w Dolinie Suchej w Tatrach Zachodnich i Jaskinia Vażecka.

Znaczące znaleziska archeologiczne

DomicaMiędzy znaczące znaleziska archeologiczne należy Jaskinia Ardovska , Babska Dziura, Domica, Jaskinia Majda-Hraszkowa, Jaskinia Kostrova (Słowacki Kras), Jaskinia Jasovska  (Medzevská pahorkatina), Wielka Jaskinia Rużinska (Čierna  hora), Szarkanova Dziura (Volovskie Wierchy), Jaskinia Liskovska (Kotlina Liptowska), Mażarna ( Wielka Fatra), Dupna Dziura (Góry Strażowskie), Jaskinia Preposztska (Kotlina Prievidzská),  Diabłowy Piec - Čertova pec (Považský Inovec), Dziurawa Skała (Deravá skala) i Ciemna Skała - Tmavá Skała ( Małe Karpaty) oraz inne.

Najstarsze pisemne wzmianki o jaskini

Najstarsze pisemne wzmianki o jaskini na terenie Słowacji są z lat 1220 i 1224,a nawiązują na Jaskinię na Skałce (Jaskinię Benediktową) przy Trenczynie. Najstarszy napis jest w Jaskini Jasovskiej z 1452 roku.

Pierwsze udostępnione jaskinie na Słowacji

Jaskinia JasovskaPierwszą udostępnioną jaskinią była Jaskinia Plavecka w Małych Karpatach na wniosek właściciela majątku grafa Palffiego około 1802 – 1809 roku. Jaskinię Jasovską udostępnił  w 1846 roku przełożony zakonu premonstrantów. Dobszyńską Jaskinię Lodową udostępnili dla zwiedzających w 1871 roku, Jaskinię Bielańską w 1881 roku. Demianowską Jaskinię Lodową zaczęli udostępniować w pierwszej połowie 80–tych lat XIX w.

Pierwsza jaskinia oświetlona elektrycznie

Dobszyńska Jaskinia Lodowa należy między pierwsze jaskinie na świecie oświetlone elektrycznie. Jej oświetlenie palnikami Bunsena wprowadzono w 1882 roku, a porządne oświetlenie elektryczne w 1887 roku.

Najwięcej odwiedzane udostępnione jaskinie

Największą roczną odwiedzalność z udostępnionych jaskiń ma Demianowska Jaskinia Wolności (w ostatnich latach 155  - 175 tys. osób). Między najwięcej odwiedzane jaskinie dalej należy: Jaskinia Bielańska, Dobszyńska Jaskinia Lodowa i Demianowska Jaskinia Lodowa.

Jedyna udostępniona jaskinia z podziemnym spływem

Jedyną udostępnioną jaskinią z podziemnym spływem dla zwiedzających jest Domica, którą w przeszłości poznaczyły liczne katasrofalne powodzie. W ostatnich latach w jej okolicy wykonywuje się prace ochronne, aby czynność rolnicza nie powodowała erozję ziemi i  znieczyszenie wód, które dostawają się do jaskini.

Jedyna udostępniona jaskinia na zachodzie Słowacji

Jedyną udostępnioną jaskinią dla zwiedzających na zachodzie Słowacji jest Jaskinia Driny w Krasie Smolenickim w Małych Karpatach. W porównaniu z naszymi pozostałymi udostępnionymi jaskiniami, w których dominują ogromne i szerokie podziemne przestrzenie, przedstawia kombinację wąskich szczelinowych korytarzy z przepiękną szatą naciekową.

Zabiegi lecznicze w jaskiniach

Zabiegi speleoterapeutyczne są wykonywane w Jaskini Bystrianskiej, zdrowotne speleoklimatyczne pobyty w Jaskini Jasovskej i Jaskini Bielańskiej. Początki rozwoju speleoterapii na Słowacji z końca 60-tych i początku 70-tych lat poprzedniego stulecia odnoszą się do Jaskini Gombaseckiej. Na balneoterapię wykorzystuje się Jaskinia Parenica w Sklenych Tepliciach w Štiavnických Wierchach – jako kąpiel parową ją opisał  M. Bel już w 1723 roku.

Najcenniejsze jaskinie z punktu widzenia ochrony przyrody

Za narodowe zabytki przyrody jest ogłoszonych 44 jaskiń i przepaści. Jaskinie Słowackiego Krasu, Ochtińska Jaskinia Aragonitowa i Dobszyńska Jaskinia Lodowa z systemem Jaskini Strateńskiej znajdują się na liście światowego dziedzictwa przyrody. Jaskinia Domica  została włączona na listę Konwencji Ramsar, która grupuje obszary podmokłe o międzynarodowym znaczeniu. Jest częścią pogranicznego słowacko – węgierskiego systemu jaskiniowego Domica – Baradla.

Organizacje speleologów

Ochronę, opiekę i zarządzanie jaskiniami będącymi własnością państwa zabezpiecza Zarząd Jaskiń Słowackich w Liptowskim Mikulaszu. Narodową bazę danych jaskiń tworzy i zarządza Słowackie Muzeum Ochrony Przyrody i Jaskiniarstwa w Liptowskim Mikulaszu, które także zajmuje się ekspozycją dotyczącą jaskiń i jaskiniarstwa. Nowe jaskinie albo części jaskiń odkrywają przeważnie członkowie Słowackiego Towarzystwa Speleologickiego, którzy współpracują również przy dokumentacji i ochronie jaskiń.

Aktualności

Odwiedzić jaskinię z małymi dziećmi

Dear visitors, due to increased visitation of parents with very small children (circa up to 3 - 4 years of age), we would like to kindly ask you to have a rucksack baby carrier with you for visiting the more demanding caves in given time. The most concerned are the following caves: Demänovská Cave of Liberty, Belianska Cave, Dobšinská Ice Cave, Demänovská Ice Cave, Harmanecká Cave. We also ask you to consider visiting the cave with your crying child, which could disturb the other visitors. Thank you for understanding and we wish you a nice experience.

Przewodniki po trasiach wycieczki do pobrania

Drodzy Odwiedzający, przewodniki po trasiach wycieczki w jaskiniach jest dostępny do pobrania.

Underground boat trip in Domica Cave not available.

Due to bad conditions of underground water the boat trip in Domica Cave is not available. The short tour is available.

Thank you for understanding.

Partner

Správa jeskyní České republikyHabakuky