Państwowa Ochrona Przyrody Republiki Słowackiej
Zarząd Jaskiń Słowackich
Tereny krasowe na Słowacji zajmują obszar o powierzchni 2700 km2. Są zróżnicowane pod względem budowy geologicznej, warunków gemorfologicznych i współczesnych warunków klimatycznych. Przykładem krasu wyżynnego i górskiego rozwiniętego w środkowoeuropejskiej umiarkowanej strefie klimatycznej są Słowacki Kras, Kras Murański i Słowacki Raj, Galmus, Tatry Niskie, Wielka Fatra, Góry Strażowskie i 
Małe Karpaty, a także zjawiska krasowe rozwinięte w słowackiej części geologicznej struktury zwanej pienińskim pasem skałkowym (Vršatské bradlá, Pieniny). Przykładem krasu wysokogórskiego jest kras Czerwonych Wierchów w Tatrach Zachodnich, fragmentów Tatr Wysokich i Tatr Bielskich. Zjawiska krasowe rozwinięte w trawertynowych kopcach i kaskadach znajdują się zarówno w obszarach górskich jak i w kotlinach (Dreveník, Bojnice, Bešeniowa). W kotlinach rozwinięty jest także kras izolowanych gór zwanych twardzielcami. Szczególne znaczenie ma tzw. Kryptokras związany z soczewkami wapieni krystalicznych występującymi w obrębie skał nieprzepuszczalnych (Revúcka vrchovina).
Na Słowacji znajduje się ponad 8100 jaskiń, łącznie z krótszymi jaskiniami zwisającego charakteru. Najwięcej zaregistrowanych jaskiń jest w Słowackim Krasie, Tatrach Niskich i Krasie Spisko-Gemerskim ( Słowacki Raj, Kras Murański ), Wielka Fatra, Tatry Zachodnie, Wysokie i Bielskie.
Nasze jaskinie wytworzyły się szczególnie w drugorzędowych wapieniach pochodzących ze średniego triasu, mniej w trawertynach, a niekiedy i w innych rozpuszczalnych skałach. Ponad 180 jaskiń jest wytworzonych w niekrasowych skałach ( andezyty, bazalty i tufy bazaltowe, piaskowce, krzemieńce, granity, łupki, krzemień).
Z punktu widzenia genezy pojawiają się różnorodne rodzaje jaskiń. Syngenetyczne jaskinie wytworzone razem ze skałą, przedstawiają trawertynowe kraterowe jaskinie, jaskinie trawertynowych konstruktywnych wodospadów, wulkaniczno - ekshalacyjne i wulkaniczno - eksplozyjne jaskinie. Epigenetyczne jaskinie, wytworzone geomorfologicznym procesem po powstaniu skały, przedstawiają korozyjne, korozyjno-zawaliskowe, fluwiokrasowe ( korozyjno-erozyjne), fluwiokrasowo-zawaliskowe, szczelinowe, szczelinowo – zawaliskowe, szczelinowo – korozyjne, rumowiskowe, wywietrzone jaskinie i inne.
Najdłuższy jest Demianowski System Jaskiniowy, który wynosi 41 km. Składa się z Jaskini Pustej, Demianowskiej Jaskini Wolności, Jaskini Vyvieranie, Demianowskiej Jaskini Pokoju, Demianowskiej Jaskini Lodowej oraz innych mniej znaczących jaskiń. Najgłębsze są jaskinie Hipmanowe (Starý hrad, Večná robota) na Krakovej holi w Tatrach Niskich, których głębokość wynosi 495 m.
| Kolejność | Nazwa | Położenie | Długość |
|---|---|---|---|
| 1 | Demianowski System Jaskiniowy | Tatry Niskie | 41 133 m |
| 2 | Księżycowy cień | Tatry Wysokie | 31 840 m |
| 3 | Jaskinia Strateńska - Psie diery | Słowacki Raj | 22 264 m |
| 4 | Jaskinia Martwych Nietoperzy | Tatry Niskie | 21 042 m |
| 5 | Sztefanova | Tatry Niskie | 14 740 m |
| 6 | Jaskinia Zlomisk | Tatry Niskie | 10 668 m |
| 7 | Jaworzynka | Tatry Wysokie | 9 335 m |
| 8 | Jaskinie Hipmanove | Tatry Niskie | 7 554 m |
| 9 | Skalistý potok | Słowacki Kras | 7 107 m |
| 10 | Domica – Diabłowa Dziura | Słowacki Kras | 5 368 m |
| Kolejność | Nazwa | Położenie | Głębokość / wysokość n.p.m |
|---|---|---|---|
| 1 | Jaskinie Hipmanove | Tatry Niskie | 495 m |
| 2 | Księżycowy cień | Tatry Wysokie | 451 m |
| 3 | Jaworzynka | Tatry Wysokie | 374 m |
| 4 | Skalisty potok | Słowacki Kras | 336 m |
| 5 | Jaskinia Martwych Nietoperzy | Tatry Niskie | 324 m |
| 6 | Przepaść Jaworowa | Tatry Niskie | 313 m |
| 7 | Jaskinia w Zaskoczy – Na Przednich | Tatry Niskie | 284 m |
| 8 | Czarnogórski System Jaskiniowy | Tatry Wysokie | 232 m |
| 9 | Przepaść Kunia | Słowacki Kras | 203 m |
| 10 | Demianowski System Jaskiniowy | Tatry Niskie | 201 m |
| 11 | Przepaść Tristarska | Tatry Bielskie | 201 m |
Najdłuższą trawertynową jaskinią jest Szczelinowa Jaskinia Pleky (Puklinová jaskyňa Pleky), która znajduje się na Dreveniku w Kotlinie Hornadskiej i osiąga długość 100 m. Najdłuższą jaskinią bradloveho pasma jest Jaskinia Aksamitka ( 330 m) w Pieninach. Najdłuższą pseudokrasową jaskinią jest Jaskinia pod Spiską ( 740 m) w piaskowcach Levoczskich Wierchów.
Najwyżej położone jaskinie znajdują się w Czerwonych Wierchach w Tatrach Zachodnich. W wysokości od 2077 do 2080 m n. p. m. znajduje się przepaść Wyszna Kresanica i następne trzy mniejsze jaskinie. Największą jaskinią z wejściem w wysokości nad 2000 m n. p. m. jest Nowa Kresanica o długości około 820 m i głębokości 183 m. W podziemnym złożu magnezytowym w Podreczanach przy Luczeńcu jest udokumentowana krasowa kawerna na poziomie 120 m n.p.m. Najniżej położoną jaskinię stwierdzono w podziemnym złożu magnezytów w Bankove niedaleko Koszyc podczas wydobywania magnezytu. Jest ona usytuowana na poziomie 50 m n. p. m.
Najbardziej wysuniętą na zachód jaskinią jest Jaskinia Abrazna w części Devinskiej Małych Karpat, która została utworzona przez morze w trzeciorzędzie. Na wschodzie najbardziej wysunięta jest Jaskinia Dakova i Pustajova położona w piaskowcach Bukovskich Wierchów na terenie Parku Narodowego Poloniny. Najbardziej wysunięte na północ są jaskinie wytworzone w piaskowcach Góry Babiej. Na południe najbardziej wysunięte są jaskinie utworzone w wulkanoklastycznych skałach Burdy między ujściem Hrona i Ipla do Dunaju.
Największa znana jaskiniowa sala o objętości 79 017 m3 nazywa się Komora Baśniowa (Rozprávkový dóm) i znajduje się w Jaskini Strateńskiej. Ma długość 192 m, średnią szerokość 46 m, średnią wysokość 11m, powierzchnię 9040 m3. Drugim największym podziemnym obszarem jest Komora Bystricka ( objętość 52 000 m3, wysokość 40 m) w Jaskini Martwych Nietoperzy w Krasie Ďumbierskom.
Największy stalagmit o wysokości 32,6 m znajduje się w Jaskini Krasnogórskiej w północnej części Płaskowyżu Silickiego w Słowackim Krasie. Jaskinia Domica jest jedną z najsłynniejszych jaskiń na świecie pod względem ilości i różnorodności tarcz i bębnów naciekowych. Jaskinia Gombasecka słynie z zwisających ze stropu cienkich, pustych w środku rurek. Największe nacieki białego, miękkiego mleka wapiennego - sintru występują w Jaskini Harmaneckiej.
Trwałe albo okresowe nagromadzenia lodu obserwujemy w więcej jak 60 jaskiniach. Cztery z nich są utworzone w trawertynie a cztery w niekrasowych skałach .Większość z nich znajduje się na terenach o górskim chłodnym, zimnym i bardzo zimnym klimacie (ok. 84,8 %).
Największą objętość lodu stwierdzono w Dobszyńskiej Jaskini Lodowej (110 100 m3), która należy do najcenniejszych jaskiń lodowych na świecie. Ze względu na znane wysokogórskie lodowe jaskinie Eisriesenwelt a Dachstein-Rieseneishöhle v austriackich Alpách czy Jaskini Scărişoara v rumunskim pogórzu Bihor, w których lód znajduje się na wysokości 1100 aż 1120 m n. m., ogromne zlodowacenie Dobszyńskiej Jaskini Lodowej już tysiące lat znajduje się na wysokości tylko 920 – 950 m n.p.m.
Inne znaczące jaskinie lodowe to Demianowska Jaskinia Lodowa, Wielka Lodowa Przepaść na Ohništi w Tatrach Niskich, Lodowa Przepaść w Czerwonych Wierchach oraz inne. Z trwałym nagromadzeniem lodu najniżej usytuowaną jaskinią lodową jest Ladnica Silicka ( Silická ľadnica), której otwór znajduje się na wysokości 503 m n. p. m. na Płaskowyżu Silickim w Słowackim Krasie.
Najbardziej znacząca jest kryptokrasowa Ochtińská Jaskinia Aragonitowa na obszarze Revúckej vrchoviny na zboczu góry Hradok, która była przypadkowo odkryta w 1954 roku podczas drążenia geologicznej sztolni badawczej. Dzięki bogatej i różnorodnej formie szaty naciekowej stawia się do poziomu najcenniejszych aragonitowych jaskiń na świecie.
W środowisku jaskiniowym ze specyficznymi warunkami ekologicznymi pojawiają się liczne endemity oraz relikty fauny wodnej i lądowej. Największy troglobiont – prawdziwe jaskiniowe zwierzę - znalazło się u nas w Jaskini Gombaseckiej a później w Domici. Ślepego krocionoga z rodzaju Typhloiulus sp. ( długość ciała 26 mm, średnica ciała 1,1 mm, 77 członów tułowia i 147 par nóg ) uważamy za pierwszego troglobiontycznego wieloszczeta stwierdzonego na Słowacji. Jest on także posiadającym największą ilość nóg zwierzęciem Słowacji, nawet biorąc pod uwagę powierzchniowe wieloszczety i stawonogi.
W jaskiniach Skały Jasovskiej w Medzevskiej pahorkatinie stwierdzono aż 19 gatunków nietoperzy przebywających na jednym jaskiniowym terenie na Słowacji. W jaskiniowym systemie Diabłowa Dziura – Domica w Słowackim Krasie zaobserwowano 16 gatunków nietoperzy.
Bogatymi znaleziskami kości (kości plejstoceńskich kręgowców) wyróżniają się Jaskinia Niedźwiedzia i Jaskinia Psie Dziury w Raju Słowackim, Jaskinia Niedźwiedzia w Dolinie Janskiej w Tatrach Niskich, Jaskinia Niedźwiedzia w Dolinie Suchej w Tatrach Zachodnich i Jaskinia Vażecka.
Między znaczące znaleziska archeologiczne należy Jaskinia Ardovska , Babska Dziura, Domica, Jaskinia Majda-Hraszkowa, Jaskinia Kostrova (Słowacki Kras), Jaskinia Jasovska (Medzevská pahorkatina), Wielka Jaskinia Rużinska (Čierna hora), Szarkanova Dziura (Volovskie Wierchy), Jaskinia Liskovska (Kotlina Liptowska), Mażarna ( Wielka Fatra), Dupna Dziura (Góry Strażowskie), Jaskinia Preposztska (Kotlina Prievidzská), Diabłowy Piec - Čertova pec (Považský Inovec), Dziurawa Skała (Deravá skala) i Ciemna Skała - Tmavá Skała ( Małe Karpaty) oraz inne.
Najstarsze pisemne wzmianki o jaskini na terenie Słowacji są z lat 1220 i 1224,a nawiązują na Jaskinię na Skałce (Jaskinię Benediktową) przy Trenczynie. Najstarszy napis jest w Jaskini Jasovskiej z 1452 roku.
Pierwszą udostępnioną jaskinią była Jaskinia Plavecka w Małych Karpatach na wniosek właściciela majątku grafa Palffiego około 1802 – 1809 roku. Jaskinię Jasovską udostępnił w 1846 roku przełożony zakonu premonstrantów. Dobszyńską Jaskinię Lodową udostępnili dla zwiedzających w 1871 roku, Jaskinię Bielańską w 1881 roku. Demianowską Jaskinię Lodową zaczęli udostępniować w pierwszej połowie 80–tych lat XIX w.
Dobszyńska Jaskinia Lodowa należy między pierwsze jaskinie na świecie oświetlone elektrycznie. Jej oświetlenie palnikami Bunsena wprowadzono w 1882 roku, a porządne oświetlenie elektryczne w 1887 roku.
Największą roczną odwiedzalność z udostępnionych jaskiń ma Demianowska Jaskinia Wolności (w ostatnich latach 155 - 175 tys. osób). Między najwięcej odwiedzane jaskinie dalej należy: Jaskinia Bielańska, Dobszyńska Jaskinia Lodowa i Demianowska Jaskinia Lodowa.
Jedyną udostępnioną jaskinią z podziemnym spływem dla zwiedzających jest Domica, którą w przeszłości poznaczyły liczne katasrofalne powodzie. W ostatnich latach w jej okolicy wykonywuje się prace ochronne, aby czynność rolnicza nie powodowała erozję ziemi i znieczyszenie wód, które dostawają się do jaskini.
Jedyną udostępnioną jaskinią dla zwiedzających na zachodzie Słowacji jest Jaskinia Driny w Krasie Smolenickim w Małych Karpatach. W porównaniu z naszymi pozostałymi udostępnionymi jaskiniami, w których dominują ogromne i szerokie podziemne przestrzenie, przedstawia kombinację wąskich szczelinowych korytarzy z przepiękną szatą naciekową.
Zabiegi speleoterapeutyczne są wykonywane w Jaskini Bystrianskiej, zdrowotne speleoklimatyczne pobyty w Jaskini Jasovskej i Jaskini Bielańskiej. Początki rozwoju speleoterapii na Słowacji z końca 60-tych i początku 70-tych lat poprzedniego stulecia odnoszą się do Jaskini Gombaseckiej. Na balneoterapię wykorzystuje się Jaskinia Parenica w Sklenych Tepliciach w Štiavnických Wierchach – jako kąpiel parową ją opisał M. Bel już w 1723 roku.
Za narodowe zabytki przyrody jest ogłoszonych 44 jaskiń i przepaści. Jaskinie Słowackiego Krasu, Ochtińska Jaskinia Aragonitowa i Dobszyńska Jaskinia Lodowa z systemem Jaskini Strateńskiej znajdują się na liście światowego dziedzictwa przyrody. Jaskinia Domica została włączona na listę Konwencji Ramsar, która grupuje obszary podmokłe o międzynarodowym znaczeniu. Jest częścią pogranicznego słowacko – węgierskiego systemu jaskiniowego Domica – Baradla.
Ochronę, opiekę i zarządzanie jaskiniami będącymi własnością państwa zabezpiecza Zarząd Jaskiń Słowackich w Liptowskim Mikulaszu. Narodową bazę danych jaskiń tworzy i zarządza Słowackie Muzeum Ochrony Przyrody i Jaskiniarstwa w Liptowskim Mikulaszu, które także zajmuje się ekspozycją dotyczącą jaskiń i jaskiniarstwa. Nowe jaskinie albo części jaskiń odkrywają przeważnie członkowie Słowackiego Towarzystwa Speleologickiego, którzy współpracują również przy dokumentacji i ochronie jaskiń.
Szanowni Goście,
Doceniamy Państwa zainteresowanie naszymi jaskiniami dostępnymi dla zwiedzających. Ponieważ zależy nam na tym, abyście czuli się komfortowo podczas wizyty i mogli intensywniej podziwiać piękno podziemnej przyrody, od 1 stycznia 2026 roku znosimy opłaty za fotografowanie/filmowanie w ramach standardowej wycieczki. Nie oznacza to jednak wydłużenia czasu zwiedzania i prosimy o stosowanie się do wskazówek naszych przewodników. Życzymy Państwu przyjemnych wrażeń!
Správa slovenských jaskýň uskutoční na jeseň už svoju 16. vedeckú konferenciu venovanú viacerým aspektom starostlivosti o jaskyne. Podrobnejšie informácie - po kliknutí na Viac....
Drodzy odwiedzający, zwiedzanie jaskini wymaga odpowiedniej sprawności fizycznej.
Trasa obejmuje:
- dłuższy spacer w zamkniętym, zaciemnionym obszarze
- obniżona temperatura i zwiększona wilgotność
- wchodzenie i schodzenie
- większa liczba stopni (w niektórych jaskiniach).
Specjalna uwaga dla osób z ograniczeniami medycznymi:
Jeśli cierpisz w szczególności na choroby układu krążenia, problemy z oddychaniem, wysokie ciśnienie krwi, ograniczenia ruchowe lub jesteś w słabej kondycji fizycznej, rozważ udział w wycieczce.
W razie jakichkolwiek wątpliwości co do zasadności wizyty należy skonsultować się z lekarzem.
Twoje bezpieczeństwo jest dla nas najważniejsze.
Dziękujemy za zrozumienie
Administracja Jaskiń Słowackich, Państwowa Ochrona Przyrody Republiki Słowackiej
Szanowni Państwo, pragniemy poinformować, że w związku ze stanem technicznym i eksploatacyjnym terminali płatniczych, mogą zaistnieć sytuacje, w których płatność kartą płatniczą nie będzie możliwa. Z tego powodu zalecamy posiadanie odpowiedniej ilości gotówki, jeśli chcesz mieć pewność, że będziesz mógł odwiedzić jaskinię. Dziękuję za zrozumienie.
Szanowni Państwo,
Z powodu niekorzystnych warunków wodnych, rejsy statkiem po jaskini Domica są nieczynne. Dostępna jest jedynie wycieczka bez statku. Dziękujemy za zrozumienie.
